Een mooie samenloop van omstandigheden of toeval?
Dit weekend was de jaarlijkse open dag van Heidepol, de natuurbegraafplaats bij Arnhem. Atelier Alewijn was er ook bij. De gasten bestonden merendeels uit mensen die al een graf hadden gekocht en zich oriënteerden op kisten, manden en wades. Atelier Alewijn onderscheidde zich door kleurrijke, exclusieve stoffen, een gevarieerd aanbod en kunstzinnige cirkels voor op de wades. Het was druk en de bezoekers waren zeer geïnteresseerd. Er kwamen veel mensen bij de stand die hun persoonlijke verhaal deelden. Een blinde mevrouw was zeer dankbaar dat zij de kans had om de verschillende stoffen te voelen van wol, zijde, linnen en katoen. Ze herkende het materiaal en de kwaliteit en lachte. Wie weet komt zij nog een keertje langs bij Atelier Alewijn.

Veel mensen realiseerden zich dat het mogelijk is om alvast een wade voor jezelf uit te zoeken. Een wade naar eigen smaak, het geeft je rust en je ontziet de nabestaanden. Een vrouw was helemaal verliefd op een vlinder, geschilderd op een zijden cirkel. Ze legde ze hem onder de stapel toen ik zei dat er maar eentje van was. Later kwam ze nog eens langs om hem te bekijken, ze had er ook een ijsblauwe linnen wade bij gekozen. Haar vriendin zei dat ze nu al van de vlinder kon genieten als ze hem op de muur zou spelden. Op dat moment zagen we hoe er uit een korf tientallen witte vlinders vrij gelaten werden vlakbij onze kraam. Toeval?

Ze hadden ooit een artikel gelezen over Atelier Alewijn in het AD regionaal. Nu had de familie mij via internet gevonden. Oma lag in het ziekenhuis voor een laatste behandeling. De schoondochter kwam samen met haar dochter van twaalf een wade uitzoeken. Zij kozen een paarse wade met donkerblauwe lijnen en grote witte bloemen, een Afrikaans motief. Als oma het niet mooi zou vinden kwamen ze de wade ruilen, maar ze waren vrij zeker van hun zaak. Als oma thuis kwam uit het ziekenhuis was het tijd voor haar bucket list. Een dagje Amsterdam stond nog op haar wensenlijst. De familie realiseerde zich dat er heel wat bij komt kijken om het afscheid goed voor te bereiden. Gelukkig vond oma de wade prachtig. Met de wade hadden ze de uitvaart in kannen en kruiken en konden zij zich wijden aan de bucket list van oma.
Een paar maanden later is oma overleden. Ze had nog een mooie tijd gekregen met haar familie, samen hadden ze al haar wensen gerealiseerd. Ik heb oma nooit ontmoet. Ik kreeg wel een paar foto’s post mortem van haar toegestuurd, waar ze lag opgebaard in de wade. Haar handen lagen gevouwen op haar buik en haar bovenlichaam werd omkranst door een bloemenzee van stof. Het was een prachtig beeld en een mooie herinnering voor de familie. Oma had gekozen voor een crematie. Pas bij de oven werd haar lichaam helemaal bedekt. De genodigden waren voor de uitvaart ingelicht over het gebruik van een wade. Sommige mensen vonden het aanvankelijk een eng idee, maar na afloop van de ceremonie kreeg de familie veel positieve reacties. Ik gaf de familie een lapje van de stof als aandenken. Zij missen oma, de mooie herinneringen geven hen troost.

 foto: Janny Jonkers

Ze kwam bij Atelier Alewijn met haar partner. Ze was net zo oud als ik en droeg een doekje om haar hoofd. Haar houding was wat gereserveerd. Ik vroeg voorzichtig naar haar wensen. Haar partner zat bescheiden in een hoekje te wachten tot zijn advies nodig was. Langzaam brak het ijs en ik kreeg ik stukje bij beetje haar verhaal te horen. Ze had een hersentumor, het zat in de familie. Het was mijn beurt om mijn verhaal te doen en de wades te laten zien, met alle mogelijkheden die er zijn. Ze twijfelde tussen een Handgeweven wade en de Witte vogels in de nacht. En wat zou ze eronder aantrekken? Zou ze voor haar beide dochters een cirkel van de stof van haar kleding laten maken? Ze vertrok met een warme glimlach, opgelucht en blij met haar keuzes, dat gaf haar weer een stukje rust en duidelijkheid.

Een week later kwam haar partner de gekozen wade ophalen. Deze lag inmiddels verpakt en gestreken klaar met een vouwinstructie erbij. We hadden een  goed gesprek, waarbij ik me ervan bewust werd, dat degene die achterblijft een heel andere positie heeft, dan degene die dood gaat. Ook hij wilde graag zijn verhaal doen. Ik realiseerde me hoe bijzonder het is, om als stel het proces van sterven samen te kunt delen, met aandacht voor beiden, voor leven en dood.

Anderhalf jaar later hoor ik van hem hoe het afscheid van zijn vriendin is gegaan. Ze had de wade een keer uitgeprobeerd, met haar dochter in de slaapkamer. Hij dacht te horen dat ze ook lol hadden samen.
Gelukkig was haar hersenfunctie uiteindelijk niet uitgevallen, daar was ze bang voor geweest. Ze had euthanasie laten toepassen. Dat lukte pas bij de derde poging, hoe is dat mogelijk? Drie keer afscheid nemen was emotioneel natuurlijk heel zwaar, ze deden het samen. De uitvaart werd door haar partner en haar dochters uitgevoerd en was geheel in overeenstemming met haar wensen. Haar leven werd op haar eigen manier afgerond en dat werd een troostrijke herinnering naast het grote gemis.

Zondag 1 november stond ik met Atelier Alewijn op de uitvaartbeurs in de Grote kerk van Doetinchem. Ik viel er enigszins uit de toon met de bamboekast vol kleurrijke stoffen. Voor mij is de dood niet zwart en ook niet rechthoekig. Als ik aan mijn vader denk, word ik altijd blij, ook al zag ik hem 25 jaar geleden voor het laatst in zijn kist. Voor mij geen eeuwige rouw maar eeuwige liefde.
Er was aanvankelijk niet zoveel aandacht voor de wades, voor sommige mensen is het nog een brug te ver. Totdat er een mevrouw van 81 langs kwam, die helemaal begon te stralen toen ze hoorde dat ze niet in een kist hoefde, als ze zou sterven.
Ze kon zomaar zelf een wade uitkiezen die ze mooi vond. Ze wilde het maar niet geloven en ze moest er steeds maar weer om lachen, wat een grap, dit vond ze nog leuk ook. Geen deksel maar een mooie doek! Toen ik haar na 5 minuten staan een krukje aanbood ging ze zitten, zodat ik de verschillende stoffen kon laten zien.
Wat een overvloed, ze kon nog helemaal niet kiezen, dit moest ze eerst met haar kinderen bespreken. Ze beloofde me lachend en blij dat ze met één van haar kinderen in Amersfoort zou langs komen bij Atelier Alewijn.

Aan het einde van de dag kwam er een echtpaar langs, ze hadden 10 jaar geleden hun 11 jarige zoon verloren. De man droeg een knalgele hoody onder zijn jasje.
Ze waren heel open en blij, hoewel zij wisten dat hij niet lang meer te leven had.
Nee hij wilde geen kist maar een wade, zijn vrouw vond dat ook een mooi idee.
Nou zegtie dan ga je met me mee, kunnen we samen in een wade.
We moesten allemaal lachen om die grap, hij het hardste.
Zo blijkt maar weer dat mensen die met de dood leven het niet zo zwart zien.
Mensen naar mijn hart.

Vroeger was het gebruikelijk om iemand in zijn beste goed in de kist te leggen: het zondagse pak of de zondagse jurk, compleet met panty’s en gepoetste schoenen. Keurig netjes zou mijn oma zeggen, ze lag er mooi bij. 
Inmiddels kun je in Nederland een graf kopen op een Natuurbegraafplaats en dat dwingt je om erover na te denken welke stoffen je teruggeeft aan de natuur.
Een wade is heel geschikt, textiel wordt snel door de natuur afgebroken. Wat je daaronder aandoet mag je zelf kiezen, mits de kleding biologisch afbreekbaar is en gemaakt van 100% natuurlijke vezels. Let op de labels in de kleding, er worden veel mengvezels gebruikt in de textielindustrie. De belangrijkste natuurlijke vezels zijn: katoen, linnen, hennep, zijde, wol. Zie ook: natuurlijke vezels.
Van deze stoffen zijn linnen en hennep altijd duurzaam gekweekt.

Atelier Alewijn heeft nagedacht over de kleding die geschikt is voor de Natuurbegraafplaats. Voor heren is er een mooie sobere handgemaakte lendendoek in linnen of van fairtrade handgeweven katoen. Ook kan de stof bijvoorbeeld hetzelfde zijn als van de cirkel in de wade. Voor dames of heren zijn witte heuplange hemden verkrijgbaar, fairtrade gemaakt in India. Sinds kort heeft Atelier Alewijn ook een handgemaakte lendendoek voor de laatste verzorging, die de standaard luier vervangt.
Bekijk en like: https://www.facebook.com/atelier.alewijn.lijkwades

Onlangs ontving een appje van een uitvaartondernemer met de foto van de blouse van een mevrouw die net was overleden. De blouse was zwart met roze rozen, hij vroeg of ik een roze wade kon leveren en iets met rozen. Dit was hoe ik me het had voorgesteld, toen ik met Atelier Alewijn begon; een wade met een persoonlijk symbool van de overledene op een cirkel boven op de gesloten wade. Ik koos een roze wade die qua kleur precies bij de blouse paste. Van donkerrode stof maakte ik een losse cirkel met een gestileerde roos van abrikooskleurige zijde. Elk deel was anders op de stof gelegd, waardoor subtiele glansverschillen ontstonden. Toen meneer de wade kwam bekijken, was het helemaal naar zijn wens.

Het bleek dat mevrouw ernstig ziek was geweest en als gevolg van de medicatie een dikke buik had gekregen. Haar man koos voor een lichte balseming van haar lichaam, dat heet met een vervelend woord: ‘thanatopraxie’. Zelf voelde ik wat weerstand tegen zo’n behandeling, maar met deze ervaring en de informatie die ik nu heb, is dat verminderd. Deze mevrouw werd liefdevol behandeld door iemand die gewoon met haar praatte en  haar vertelde waar ze mee bezig was. Ondertussen masseerde ze bepaalde plekken van het lichaam om het bloed te laten doorstromen. Mevrouw heeft 18 liter vocht afgestaan, waardoor ze er weer helemaal  als zichzelf uitzag.

Tijdens de crematieplechtigheid lag zij in haar roze wade, haar gezicht was nog steeds onbedekt. Zo was haar lichaam erbij en kon iedereen  afscheid van haar nemen. Pas op het allerlaatste moment werd haar gezicht afgedekt.
Het was een bijzonder en warm afscheid, dat veel indruk maakte op de aanwezigen. Het afscheid sloot aan bij wie zij was en het paste ook bij haar man, die er met veel voldoening op terug kijkt.

Toen mijn vader zijn eerste beroerte had gekregen, zocht ik hem op in het ziekenhuis. Hij kon niet meer praten en was halfzijdig verlamd, hij was 54 jaar. Het enige wat ik me van dat bezoek herinner, is een tijdloos lang moment dat we elkaar diep in de ogen keken en alles deelden wat er te delen viel. Het was zo ontroerend dat het een van mijn mooiste herinneringen is geworden. Van zijn uitvaart herinner ik me niet zoveel meer, het was een formele ceremonie.

Een intense ervaring maakt een goede herinnering. Door zoveel mogelijk zintuigen te benaderen worden er meer associaties gemaakt naar het gebied in de hersenen waar een belevenis wordt opgeslagen. Het geldt zowel voor de mooie- als voor de moeilijke ervaringen. De herinnering komt weer boven met een associatie in het heden, als een beeld, geluid, gevoel of een geur ernaar verwijst. Vaak gaat dat onbewust. Zo maken rituelen gebruik van zoveel mogelijk zintuigen voor een totale ervaring.

Tegenwoordig zoeken wij naar nieuwe mogelijkheden om van een uitvaart een persoonlijk afscheidsritueel te maken. Zo creëren de nabestaanden samen een mooie herinnering, die hen in de komende tijd troost zal bieden. Het kiezen voor een wade is ook een manier om persoonlijk vorm te geven aan het afscheid. De overledene is nog even dichtbij, zichtbaar en tastbaar. Andere voorbeelden om de beleving te versterken zijn: het samen beschilderen van de kist, muziek of juist stilte, het gebruik van geur, de overledene zingend in een processie samen wegbrengen of een gezamenlijke picknick op de natuurbegraafplaats na afloop van de begrafenis. Maak er samen een mooie herinnering van, je kunt het niet over doen