Mijn moeder riep al jaren dat ze zich niet zou laten kisten, als zij ooit zou komen te overlijden. Ze wilde heel graag een wade en ze had de website van Atelier Alewijn al gevonden. Ik heb nog steeds de gedeelde notitie met de wade die ze op de website van Marijke had gezien. In februari 2019 kregen we te horen dat mijn lieve moeder veel eerder dan we hadden verwacht, gehoopt en gedacht, de terminale fase van haar ziekte had bereikt. We zijn direct aan de slag gegaan om de uitvaart, die zelf had vormgegeven, ook daadwerkelijk waar te maken. Uiteindelijk heeft mijn vader de wade uitgezocht met de naam Vrolijk, wat zo ontzettend passend is voor mijn moeder. De wade die mijn moeder had gezien was er helaas niet meer, maar deze wade was nog mooier en paste goed bij de thangka, een boeddhistisch banier, die voor mijn moeder gemaakt was in Nepal. Deze zou op de wade gelegd worden, Marijke had er vakjes in gemaakt.

Na zes intensieve weken van zorg en verdriet, maar ook rust in het hospice, is mijn moeder overleden. Ze had op haar kamer in het hospice een strook van de stof van de wade hangen, zodat ze die aan iedereen kon laten zien. Ze was er zo blij mee. Na haar overlijden is direct met de laatste zorg in de wade gelegd en het voelde meteen goed.
Toen we mijn moeder naar het crematorium brachten was de wade al gesloten. Dit was niet het plan, maar door omstandigheden hadden we niet veel keus. Ook dit voelde goed. Samen met Quinn mijn zoontje van vier heb ik nog rustig samen afscheid genomen van zijn oma. Ik maakte me zorgen over hoe hij zou reageren. Hij wist dat oma dood was, maar dat is op die leeftijd nog zo moeilijk te bevatten. Ik ben 40 en ik snap het ook niet. We hebben er geen groot ‘ding’ van gemaakt. Ik had al uitgelegd dat oma in een doek lag en dat je haar niet meer kon zien. Ik heb bewust boekjes gemeden, waar veel aandacht werd besteed aan de kist. Toen we binnen kwamen nam ik Quinn mee naar de plek waar oma lag opgebaard en ik vertelde hem nogmaals dat oma in de doek lag. Hij stond naast haar, met zijn gezichtje bij haar gezicht en riep zacht ‘oma, oma’. Toen heb ik toch maar even uitgelegd dat ze niet meer kon antwoorden en dat was goed. We hebben oma nog kusjes kunnen geven en hij heeft nog wat gespeeeld rondom de baar. Hij vond het ook heel leuk om te helpen om oma naar de speciale auto te rijden. Het was eigenlijk heel rustig en vanzelfsprekend allemaal.

Voordat de wade is gesloten heeft onze uitvaartbegeleidster een aantal linten in de handen van mijn moeder gelegd. Dit was een idee van de voorgangster van de dienst. We waren op zoek naar rituelen, om de spiritualiteit van mijn moeder in de dienst te brengen, zonder dat het religieus was. Dit ritueel met de linten vonden we allemaal ontzettend mooi, ook mijn moeder. Aan het einde van de dienst hebben mijn vader, mijn zoontje, mijn oom en tante, een dierbaar nichtje en ik ieder ons eigen lint met mijn moeder doorgeknipt. Elk hebben we een stukje van ons eigen lint meegenomen, zo houden we onze connectie met haar. Op de wade lag ook de thangka met de afbeelding van een groene tara. Pas vandaag zoek ik op wat dat betekent: De groene tara staat symbool voor een brug, een oversteek, zij die je helpt om de oceaan van lijden over te steken…

De reacties op de wade zijn alleen maar positief geweest; mensen vonden het echt heel mooi. Ik ben heel blij dat mijn moeder zo stellig was over een wade, want het gaf zoveel kleur, zoveel persoonlijkheid, zoveel warmte, en voor mij ook zoveel verbintenis. Dat ik nog een beetje het lichaam kon zien, maar ook het feit dat zij in die wade lag, waar ze zo blij mee was. Het was goed zo.

Femke
27 juni 2019

De jaarlijks terugkerende bermen vol knalgele waaiers van kniehoog Boerenwormkruid lijken een ode aan mijn vader. In juli 1989 verliet hij het aardse leven. Hij was met mijn moeder op fietsvakantie nabij Osnabrück, waar hij overleed aan een beroerte. Op de laatste foto die daar van hem is gemaakt, straalt hij vooral levenslust uit. Hij fietst in korte spijkerbroek en in zijn blote bast  door de landerijen. Zijn verlamde hand in een knuist en niet aan het stuur, zijn ranke been met klompvoet, zijn dichte schoenen met sokken en onder zijn pet een big smile in een gezicht vol met rimpeltjes. God wat hield ik van die man, denk ik elke keer als ik die foto tegenkom.
Drie jaar eerder had hij ook een beroerte gehad, sindsdien had hij afasie en was hij halfzijdig verlamd. Een prater was hij eigenlijk niet, liefst hield hij zich bezig met houtdraaien of vissen of een potje  kaarten. Als schoolmeester had hij al genoeg gepraat. Hij schikte zich en ontdekte wat hij nog wel kon, zoals schilderen met links of tafeltennis. Hij werkte aan zijn herstel, maar het praten herstelde zich nauwelijks. Wat ook gebeurde was dat zijn hart wagenwijd open ging staan, en voor het eerst had ik het gevoel dat we alles konden delen samen, er zat niets meer tussen, we hadden ook helemaal geen woorden meer nodig.
Ik herinner me hoe we arm in arm de walkant af rommelden om op het ijs te komen van het Spooksingel. We zongen liedjes, terwijl we samen strompelend over het ijs schoven, hij riep af en toe ook wat en neuriede mee. We hadden dikke pret. Ik had in een schriftje smileys gemaakt zodat hij kon aanwijzen wat hij voelde. Vaak deden we vingergymnastiek om die hand weer in beweging te krijgen. Ik hield een dagboek bij om zijn vorderingen bij te houden.
Drie jaar later op een zomerse dag in juli zocht hij verkoeling in een meertje tijdens die fietsvakantie van de foto. Uit het water ging hij op een bankje zitten en zeeg ineen. Mijn moeder wist gelijk dat het mis was, nog zo’n klap zou hij niet meer te boven komen. Hij was 57 jaar.

Vanuit Nederland zijn we afgereisd naar Osnabrück. Wat ik me vooral herinner zijn die eindeloze stroken gele bloemen langs de snelweg. Mijn moeder was ontredderd, ze waren al 40 jaar samen.
Mijn vader lag in het mortuarium, ze hadden zijn la eruit gehaald, begreep ik later. Waarom word je hier niet even op voorbereid? De herinnering aan de schrik toen ik zijn vertrouwde maar nu ijskoude lichaam aanraakte zal me altijd bijblijven. We lieten mijn moeder daar alleen achter, dat wilde ze zo. Op de terugweg naar Nederland realiseerde ik me pas dat ik mijn lieve, gekke, bijzondere vader kwijt was. De gele bloemen in de  berm trokken zich er niets van aan, die stonden nog net zo wild te bloeien. In mijn hart is hij nog altijd bij me en ook in mijn werk voor Atelier Alewijn.
Dag pap, zwaai je nog even naar me van daarboven?

 Artikel in het AD van 28 april 2017

‘Ik heb dingen gedaan die ik anders nooit zou hebben gedaan’

Als iemand weet hoeveel verdriet je hebt na het verlies van je geliefde partner is het Cees Mulder uit Almere. Het overkwam Cees twee keer. In de aanloop naar het naderende afscheid van zijn laatste geliefde Arja, besloten ze om samen de uitvaart op hun eigen manier te regelen. Het verdriet is er niet minder om, maar het geeft Cees een bijzonder gevoel dat ze de kans hebben gekregen om dit samen te kunnen doen. Cees Mulder (61) werkt bij de technische dienst Tram van het Gemeentelijk Vervoersbedrijf (GVB) in Amsterdam.
Hij woont met veel plezier in Almere en heeft twee volwassen dochters en drie kleinkinderen.
Naast zijn werk is Cees een fervent liefhebber van auto’s en motoren.

Nellie
Cees was 31 jaar met Nellie getrouwd toen bleek dat zij longkanker had. Een maand later overleed zij. ,,We hadden net besloten om weer samen te gaan motorrijden,” vertelt Cees ,,toen we dit verschrikkelijke nieuws te horen kregen. Nellie heeft, in mijn beleving, na haar overlijden geholpen met de aanschaf van de prachtige Honda Goldwing. Ze (de motor) stond op mij te wachten.” Cees vertroetelt zijn motor en heeft achter zijn huis een garage gebouwd waar ‘zijn  andere geliefde’ gestald staat.
Cees zegt niet gelovig te zijn, maar gelooft wel. Er is iets anders na het leven, ik heb het gevoel dat ik geholpen wordt van boven, sommige dingen zijn anders niet te verklaren, is zijn overtuiging.

Arja
In oktober 2012 leerden Cees en Arja elkaar kennen. Het klikte meteen tussen hen. ,,We hebben iedere dag gelachen,” vertelt Cees. Al tijdens zijn huwelijk had Cees chronische nierinsufficiëntie. Hij raakte in de loop der jaren zijn nierfunctie langzaam maar zeker kwijt. Tot zijn nieren nog maar amper werkten. Als een lot uit de loterij schonk een donor Cees in april 2014 een nieuwe nier en redde hiermee zijn leven. Het leven leek Arja en Cees toe te lachen. Om zijn herstel te vieren gingen ze samen een week op vakantie. Daar kreeg Arja de eerste klachten. Thuis kreeg zij te horen dat ze nog een half jaar te leven had. Ook zij bleek ongeneeslijk ziek

Symboliek
,,We hebben 28 maanden intens met en voor elkaar geleefd,” vertelt Cees, ,,met kerst staken we samen een kaars aan. Als de kaars op is ben ik er niet meer, zei Arja. Ondanks haar ziekte bleven we lachen met elkaar.” Over haar uitvaart was Arja heel stellig wat ze wel en niet wilde. Samen hebben ze bij Atelier Alewijn een prachtige wade uitgekozen: ‘Witte vogels in de nacht’. Want Arja wilde niet in een kist.
Het was haar wens dat Cees haar met zijn eigen auto naar het uitvaartcentrum reed. Cees stelde zijn Opel Vectra station beschikbaar. Toen Cees de laatste aanpassingen aan zijn auto verrichtte, sliep Arja thuis in. ,,We hebben intens van elkaar genoten.
Arja heeft mij geleerd om samen over dingen te praten, altijd met humor,” vertelt Cees, ,,ik heb dingen gedaan die ik anders nooit gedaan zou hebben. Zo heb ik Arja mooi gemaakt na haar overlijden en het spijt me dat ik dat destijds niet voor Nellie heb kunnen doen.” Cees is dankbaar voor de tijd die hij met Arja heeft gedeeld. Het gemis blijft, maar dankzij zijn positieve levensinstelling probeert hij zoveel mogelijk van zijn leven te genieten. 

Tekst & foto’s
Tim van der Hammen

Het is mijn verjaardag en om 12 uur word ik gebeld door iemand uit de buurt, die ik al een poosje ken. Ze is zenuwachtig en vertelt me dat haar schoondochter is bevallen van een baby’tje van 23 weken. Het kindje is prematuur en vlak na de geboorte gestorven, het is nog niet levensvatbaar. Opa heeft al een klein kistje gemaakt voor het meisje. Nu blijkt dat de uitvaartverzekering van haar zoon de kosten zal dekken, willen ze ook graag een kleine wade voor het meisje. Even later komen de ouders met oma langs om hun wensen kenbaar te maken. Ze zijn nog nauwelijks aan het idee gewend dat de zwangerschap is afgebroken, het voelt allemaal zo kwetsbaar en verdrietig. Het baby’tje is slechts 30 cm en ligt al in het kistje in het mortuarium van de Rusthof.
De moeder wil iets chics voor haar dochtertje, dat is ze waard zegt ze. Zie kiest een zachte rose linnenkatoen voor de buitenkant met een fijne witte stof met kleine glanzende nopjes als een soort lakentje aan de binnenkant. Gelukkig heb ik geen bezoek en kan ik er meteen aan beginnen, dan kan het vanmiddag nog worden opgehaald. Het wordt een lief klein soort van slaapzakje, dat aan de zijkant met lintjes gesloten kan worden. Ik maak daarbij nog een piepklein exemplaar van dezelfde stoffen, voor in de herinneringsdoos.
’s Middags komt oma het ophalen, ze laat me nog een filmpje zien van de eerste minuten na de bevalling. De kleine ligt op mama’s buik en pakt met haar piepkleine vingertjes de vinger van haar moeder vast. Zo aandoenlijk en aangrijpend, alsof ze haar moeder wil troosten. Wat een vertrouwen, dat deze intieme beelden met me gedeeld worden.
Na een dikke knuffel vertrekt oma met de allerkleinste wade die ik ooit heb gemaakt. Ze is dankbaar dat ik dit zo snel voor haar heb gemaakt. Ze gaan meteen door naar het mortuarium, morgen wordt het meisje gecremeerd. Wat een verdriet en wat mooi dat je iets kunt betekenen voor deze mensen. Ik ga deze verjaardag niet snel meer vergeten.

Will komt langs bij Atelier Alewijn om voor zichzelf een wade uit te kiezen. Ze reist met de trein, op een dagkaart vrij reizen. Ik hoef haar niet van het station te halen, toch is ze 85 jaar. Als ik de deur open doe, staat daar een vrolijke dame, mooi opgemaakt, lekker bruin, snel van geest en rad van tong. Een jaar eerder had ik haar op een uitvaartbeurs ontmoet in Hilversum. Ik was daar ook op bezoek en gelukkig werden we aan elkaar gekoppeld door een alerte uitvaartondernemer.
Bij een kopje koffie maken we nader kennis met elkaar, want zoiets persoonlijks als je uitvaart bespreken doe je niet met een vreemde. Will vertelt dat haar beide dochters niet willen praten over haar uitvaart, zij wordt immers honderd, punt uit. Zij heeft een goed band met haar dochters en ze bespreken alles samen, toch haar uitvaart is nog steeds onbespreekbaar. Daarom is Will in het geheim op stap. Voor haar is de dood een bekende. Zij is twee keer haar man verloren beide na een periode van 22 jaar. Haar huidige partner ziet ze elk weekend en hij belt haar dagelijks om 5 uur om een praatje te maken bij zijn borrel. Hij is ook niet op de hoogte van haar uitstapje vandaag. Ze heeft schik dat ze alleen op avontuur is. “Ze moesten eens weten!”

Als ik de wades laat zien weet Will precies welke stoffen ze mooi vindt en welke absoluut niet. We komen er snel uit. Het wordt een naturel kleurige wade van puur linnen met aan de binnenkant een zijden cirkel van geborduurde zijde. Daarbij bestelt ze een losse zijden cirkel met een handgeschilderde afbeelding van een kronkelhazelaar, voor op de gesloten wade. De kronkelhazelaar ziet ze als symbolisch voor haar leven. Een paar dagen later belt ze me om een tweede kronkelhazelaar te bestellen voor haar andere dochter, dan hebben ze beiden een aandenken. Nee ze heeft het nog niet aan hen verteld, dat komt nog wel.
Alle spullen liggen al klaar in de kast met de aanwijzingen erbij.